Charlie Chaplin από χαμίνι – Little Tramp στην κόκκινη σημαία και στο πάνθεον της 7ης τέχνης

Charlie Chaplin από χαμίνι -Little Tramp στην κόκκινη σημαία και στο πάνθεον της 7ης τέχνης 

Έζησε μια άθλια και πολύ δύσκολη παιδική ηλικία, μεταξύ του χωρισμού των γονιών του και της νοσηλείας της μητέρας του, στην οποία, ωστόσο, το ταλέντο του εκδηλώνεται ήδη.

Στην ηλικία των επτά ανεβαίνει στη σκηνή για να τραγουδήσει, στα δεκατέσσερα παίζει μικρά κομμάτια στο θέατρο, στα δεκαεννέα μπαίνει σε μια παντομίμα και στην Αμερική ανακαλύπτει έναν διαφορετικό κόσμο και τελικά γνωρίζει την εκεί «ελευθερία».

Στο Χόλιγουντ ο παραγωγός Mack Sennett τον κάνει να υπογράψει συμβόλαιο (η πρώτη του ταινία χρονολογείται από το 1914).

Σταδιακά γεννιούνται οι χαρακτήρες του: πρώτος Chas, μετά ο Little και ο «μεγαλύτερος» Tramp-Charlot, με το αξέχαστο καπέλο τι στενό σακάκι, μαύρο μουστάκι και το μπαστούνι.

Το 1918, όλοι γνωρίζουν τον Σαρλότ: είναι τόσο διάσημος που υπογράφει συμβόλαιο ενός εκατομμυρίου δολαρίων με την First National.

 Τον θυμόμαστε πάντα και ειδικά αυτές τις μέρες από την ηλικίας 80 χρόνων διάσημη ταινία «Ο (Σαρλό) δικτάτωρ» (είχε κυκλοφορήσει στην Αμερική 2 μήνες νωρίτερα) που περιέχει τη διάσημη στην ιστορία του κινηματογράφου ανθρωπιστική ομιλία του.

Ο μεγάλος δικτάτορας, μια εξαιρετική σάτιρα του Ναζισμού που το 1941 έλαβε πέντε υποψηφιότητες για Όσκαρ (φυσικά δεν πήρε κανένα).

H ομιλία του Τσάρλι Τσάπλιν στην ταινία

«Ο μεγάλος δικτάτωρ»

Chaplin Le Dictateur

«Λυπάμαι, αλλά δεν θέλω να γίνω αυτοκράτορας. Δεν είναι δική μου υπόθεση. Δεν θέλω ούτε να βασιλέψω, ούτε να κατακτήσω κανέναν. Θα ήθελα να βοηθήσω όλο τον κόσμο, αν μπορούσα. Εβραίους, χριστιανούς, μαύρους, λευκούς.

Όλοι επιθυμούμε την αλληλεγγύη, αυτή είναι η φύση των ανθρώπων. Να ζούμε με την ευτυχία των άλλων, και όχι με τη δυστυχία τους.

Δεν θέλουμε ούτε να μισούμε, ούτε να περιφρονούμε.

Στον κόσμο αυτόν υπάρχει χώρος για τον καθένα. Η καλή Γη είναι πλούσια και μπορεί να παρέχει για όλους. Η ζωή μπορεί να είναι ελεύθερη κι ωραία, αλλά χάσαμε αυτό το μονοπάτι.

Η πλεονεξία δηλητηρίασε τις ψυχές των ανθρώπων, ανύψωσε τους φραγμούς του μίσους, μας καταδίκασε στη δυστυχία και στη σφαγή. Ορίσαμε την ταχύτητα, αλλά κλειστήκαμε στον εαυτό μας. Η εκμηχάνιση προσφέρει αφθονία αλλά μας έχει αφήσει σε ένδεια. Η επιστήμη μας έκανε κυνικούς, η ευφυΐα μας, σκληρούς και άξεστους. Σκεφτόμαστε πολύ και αισθανόμαστε ελάχιστα.

Περισσότερο κι από τις μηχανές, χρειαζόμαστε την ανθρωπιά. Πιο πολύ από την επιδεξιότητα, χρειαζόμαστε την καλοσύνη και την ευγένεια. Χωρίς αυτές τις αρετές, η βία θα κυριαρχήσει στη ζωή και όλα θα χαθούν. Το αεροπλάνο και το ραδιόφωνο μας έφεραν πιο κοντά. Η ίδια η φύση αυτών των εφευρέσεων διαλαλεί την καλοσύνη των ανθρώπων.

Διαλαλεί την παγκόσμια αδελφοσύνη, την ενότητα όλων μας.

Ακόμα κι αυτή τη στιγμή, η φωνή μου φτάνει στα αυτιά εκατομμυρίων ανθρώπων, απελπισμένων γυναικών, παιδιών, που είναι θύματα ενός συστήματος που ξέρει μόνο να βασανίζει και να φυλακίζει αθώους ανθρώπους. Σε αυτούς που με ακούνε, λέω: Μην απελπίζεστε. Η τωρινή μας δυστυχία δεν είναι παρά το πέρασμα της πλεονεξίας και της σκληρότητας εκείνων που φοβούνται την πρόοδο του ανθρώπου.

Το μίσος των ανθρώπων θα περάσει και οι δικτάτορες πεθαίνουν!

Και η δύναμη που αφαίρεσαν από το λαό θα επιστρέψει σε αυτόν ξανά.

Οσο οι άνθρωποι πεθαίνουν, η ελευθερία δεν θα αφανιστεί ποτέ!

Στρατιώτες! Μην υπακούτε στους αγροίκους, που σας περιφρονούν και σας σκλαβώνουν, που σας δυναστεύουν τις ζωές.

Ανθρώπους που σας λένε τι να κάνετε, τι να σκεφτείτε και τι να νιώσετε! Που σας μεταμορφώνουν σε κοπάδι, σε κρέας για τα κανόνια.

Μην υποχωρείτε μπροστά σε αυτά τα εκφυλισμένα όντα, στους εγκέφαλους και τις καρδιές των μηχανών! Δεν είστε ούτε μηχανές, ούτε κοπάδι, είστε άνθρωποι!

Φέρετε την αγάπη της ανθρωπότητας μέσα στις καρδιές σας, δεν μισείτε! Μόνο όσοι στερήθηκαν την αγάπη μισούν! Οι στερημένοι και οι αφύσικοι!

Στρατιώτες! Μην αγωνίζεστε για τη σκλαβιά, αγωνιστείτε για την ελευθερία! Ο άγιος Λουκάς στο 17ο κεφάλαιο γράφει: «το βασίλειο του Θεού είναι μέσα στον άνθρωπο».

Οχι σε έναν άνθρωπο, όχι σε μια ομάδα ανθρώπων, αλλά σε όλους τους ανθρώπους! Σε εσάς! Εσείς είστε ο λαός που έχει τη δύναμη, να δημιουργεί τις μηχανές, να δημιουργεί την ευτυχία! Εσείς ο λαός, έχετε τη δύναμη να δημιουργήσετε την ευτυχία, να εμπνεύσετε μια όμορφη κι ελεύθερη ζωή, να κάνετε αυτή τη ζωή μια υπέροχη περιπέτεια!

Στο όνομα της δημοκρατίας, ας χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη, ας ενωθούμε!

Ας αγωνιστούμε για ένα καινούργιο κόσμο, με ευκαιρίες και δουλειά για όλους, μέλλον για τους νέους, ασφάλεια για τους ηλικιωμένους.

Με αυτές τις υποσχέσεις, οι αγροίκοι πήραν την εξουσία.

Αλλά είπαν ψέματα! Δεν κράτησαν το λόγο τους! Ποτέ δεν θα το κάνουν!

Οι δικτάτορες ελευθερώνουν τον εαυτό τους, αλλά υποδουλώνουν το λαό. Ο αγώνας μας είναι να κάνουμε πράξη αυτές τις υποσχέσεις!

Να ελευθερώσουμε το λαό, να σπάσουμε τους εθνικούς φραγμούς, να καταργήσουμε την πλεονεξία, το μίσος και τη μισαλλοδοξία.

Ας αγωνιστούμε για ένα κόσμο δικαίου, όπου η επιστήμη και η πρόοδος θα φέρουν ευτυχία σε όλους!

Στρατιώτες! Στο όνομα της δημοκρατίας, ας ενωθούμε!

Χάννα, με ακούς; Όπου κι αν είσαι σήκωσε τα μάτια σου, Χάννα.

Τα σύννεφα διαλύονται, ο ήλιος διαπερνά! Βγαίνουμε από το σκοτάδι μέσα στο φως! Μπαίνουμε σε έναν νέο κόσμο, έναν καλύτερο κόσμο, όπου οι άνθρωποι θα ανυψωθούν πάνω από το μίσος, την πλεονεξία και την αγριότητά τους.

Σήκωσε τα μάτια σου, Χάννα! Η ψυχή του ανθρώπου έχει φτερά και μαθαίνει επιτέλους να ανυψώνεται! Πετάει προς το ουράνιο τόξο, προς την ελπίδα, προς το μέλλον. Το λαμπρό, το ένδοξο μέλλον, που ανήκει σε εσένα, σε εμένα, σε όλους μας!

Σήκωσε τα μάτια, Χάννα! Κοίτα ψηλά!»

«O Μεγάλος δικτάτωρ» (1940) η πρώτη ομιλούσα του Τσάπλιν, 13 χρόνια μετά την εισαγωγή της τεχνολογίας ήχου στις ταινίες -ανελέητα πολιτική για την άνοδο του Χίτλερ και του ναζισμού.

Η ταινία απαγορεύτηκε από Χίτλερ, Μουσολίνι Φράνκο, με τη σκηνή που ο Τσάπλιν χορεύει μπαλέτο με την υδρόγειο να θεωρείται μια από τις σημαντικότερες στιγμές της κινηματογραφικής ιστορίας ενώ η ομιλία του κεντρικού ήρωα στο τέλος της ταινίας, όπου ο δημιουργός έμμεσα εκφράζει το όραμα του για την ανθρωπότητα, επίσης μνημονεύεται για το ανθρωπιστικό της μήνυμα.

Μια διαφορετική προσέγγιση –σκωπτική, στον «Μεγάλο δικτάτορα» του Τσάπλιν από τον κριτικό André Bazin, «Sur Le Dictateur, Esprit n° 12, 1945, «Pastiche et postiche ou le néant pour une moustache», Qu’est-ce que le cinéma ?, éd. du cerf, 1962)

Η επιτυχία του Αλητάκου Σαρλό είχε πολλούς μιμητές, κυρίως εφήμερους, αλλά κι έναν που η δημοτικότητά του δεν σταματούσε να αυξάνει από το 1932 και μετά.

Αυτός δεν ήταν άλλος από τον Αδόλφο Χίτλερ, που σκόπιμα ή άθελά του έκλεψε τον τσαπλινικό μύστακα! Τι κάνει ο Σαρλό; Σκοπεύει να το ξανακερδίσει πίσω!.

Αλλά πώς, καθώς με τον καιρό το μουστάκι α λα Σαρλό έχει καταντήσει μουστάκι α λα Χίτλερ. Έτσι λοιπόν γίνεται Χίνκελ. Στην ουσία ένας συμπυκνωμένος Χίτλερ. Μας παρουσιάζει μια μαριονέτα, ένα νευρόσπαστο αλλά από το μουστάκι, το χρώμα των μαλλιών, το θυμό, τη σκληρότητα, την παραφροσύνη του αναγνωρίζουμε τον Χίτλερ.

Ο Τσάπλιν κλέβει όλη την περσόνα του δικτάτορα και ως κύριος της ύπαρξης Χίτλερ, τον μηδενίζει.

Όλα αυτά για ένα μουστάκι; Κι όμως, θα ήταν αδύνατον να δημιουργηθεί ο Δικτάτορας αν είχαμε έναν Χίτλερ αγένιο ή αν ψαλίδιζε το μουστάκι του α λα Κλαρκ Γκέιμπλ. Στην περίπτωση αυτή, όλη η τέχνη του Τσάπλιν δεν θα είχε κατορθώσει τίποτα, μιας κι ένας Τσάπλιν χωρίς μουστάκι θα έπαυε να είναι ο Σαρλό.

 (Μπέρτολτ Μπρεχτ)

«Υπάρχουν δύο σκηνοθέτες στον κόσμο – ο άλλος είναι ο Τσάρλι Τσάπλιν»

τρομερών παρεξηγήσεων…

Ο Τσάπλιν άρχισε για πρώτη φορά να επεξεργάζεται την ιδέα του Μεγάλου Δικτάτορα όταν ένας φίλος του, ο άγγλος σκηνοθέτης και παραγωγός Αλεξάντερ Κόρντα, του ανέφερε ότι η κινηματογραφική του περσόνα θύμιζε πολύ τον Αδόλφο Χίτλερ. Αργότερα έμαθε μάλιστα ότι είχαν γεννηθεί με μια εβδομάδα διαφορά, είχαν περίπου το ίδιο ύψος και βάρος και ότι και οι δύο μεγάλωσαν μέσα στη φτώχεια, ώσπου κατάφεραν να πετύχουν ο καθένας στο χώρο του.

 Όταν κυκλοφόρησε ο Χίτλερ απαγόρευσε φυσικά την προβολή της όπου μπόρεσε (στην Ισπανία μάλιστα προβλήθηκε μονάχα μετά το θάνατο του δικτάτορα Φράνκο, το 1975!)

Chaplin global phenomenon 1916

Chaplin signs a poster for A Woman of Paris

Chaplin The Kid Jackie Coogan 1921

Ο Τσάπλιν εμφανίστηκε σε 36 ταινίες με βάση τα Keystone Studios, όλες σε παραγωγή του Mack Sennett (κάποιες μικρού μήκους)

Σαν Tramp στα αγγλικά (ή Charlot σε άλλες γλώσσες), The Little Tramp (ο μικρός –το χαμίνι Tramp), έχει να κάνει κυρίως με την εποχή του βωβού κινηματογρά πιθανά από τον τίτλο μιας ταινίας με πρωταγωνιστή τον ίδιο, που ο Chaplin έγραψε και σκηνοθέτησε το 1915.

Είναι ένας παιδαριώδης, ταπεινός αλλά γενικά καλόκαρδος χαρακτήρας που εμφανίζεται ως αλαζονικός προσπαθώντας να συμπεριφέρεται με τους τρόπους και την αξιοπρέπεια ενός κυρίου παρά την πραγματική κοινωνική του κατάσταση.

Ωστόσο, ενώ είναι έτοιμος να πάρει ό,τι προκύψει χρησιμοποιεί το οξύ μυαλό του για να καρπωθεί ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσει και να ξεφύγει από τον εχθρό, τον χαρακτηριστικό αστυφύλακα και τις αρχές, στην ουσία από το ανελέητο αστικό κράτος.

Στις περισσότερες ταινίες του  ήταν και σκηνοθέτης συνθέτης παραγωγός σεναριογράφος κλπ –και σε όλες -φυσικά και πρωταγωνιστής (σε παρένθεση ο ρόλος που έπαιξε)

Ο τίτλος είναι ο πρωτότυπος –ξενόγλωσσος για να διευκολύνεται η αναζήτηση σε όσους θέλουν να το ψάξουν σε βάθος (στο Official website – Association Chaplin ή στο IMDb)

Στις πρώτες παραθέτουμε και την ακριβή ημερομηνία που βγήκαν στις «αίθουσες» για να φανεί το δαιμόνιο αυτού του μεγάλου καλλιτέχνη, που είχε δυνατότητα να βγάζει σε πέρας …αρκετές παραγωγές σε ένα μήνα, αλλά και των ιδιοκτητών της διανομής, που από τότε έλυναν κι έδεναν πληρώνοντας ψίχουλα τους συντελεστές.

Ο Τσάπλιν έγραψε, παρήγαγε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε σε 12 ταινίες για λογαριασμό της Mutual Film Corporation, η οποία δημιούργησε το Lone Star Studios αποκλειστικά για τις ταινίες του –όλες κανονικού, για την εποχή μήκους.

Το 1932, ο Amadee J. Van Beuren Van Beuren Studios τις αγόρασε για 10.000 $ την καθεμία, πρόσθεσε μουσική των Gene Rodemich και Winston Sharples καθώς με ηχητικά εφέ κλπ και τις κυκλοφόρησε ξανά μέσω της RKO Radio Pictures

Chaplin Buster Keaton Limelight 1952

Γιωργος Αντωνακακης πηγη: ΑΤΕΧΝΩΣ 2020