Μάρτιος, ο μήνας που θυμίζει σε όλους ότι η Άνοιξη αργεί να έρθει καμιά φορά
γράφει η Δρ. Αγγελική Αθανασακοπούλου
Ο Μάρτιος είναι ένας μήνας που θυμίζει σε όλους ότι η Άνοιξη αργεί να έρθει καμιά φορά. Έτσι, ξεφυλλίζοντας τις σελίδες της ιστορίας της Καλλιθέας, υπάρχουν και κεφάλαια που η σκιά του εμφυλίου πέφτει βαριά επάνω τους.
Σε μια γωνιά της πόλης, που τώρα είναι χώρος εκπαίδευσης για τους μαθητές της (4ο Γενικό Λύκειο Καλλιθέας και 10ο Γυμνάσιο Καλλιθέας), κάποτε υπήρχαν τα σίδερα των φυλακών μέσα στις οποίες έσβησε το φως της ζωής και μαζί με αυτό και της ελπίδας η χώρα μας να βαδίσει μπροστά με ενότητα, υπηρετώντας μόνο τις αρχές της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας της.
Σε αυτές τις φυλακές γράφτηκε και ο επίλογος της ζωής του Νίκου Μπελογιάννη. Συγκεκριμένα, στην Καλλιθέα εντοπίζεται παράνομος ασύρματος του ΚΚΕ, γεγονός που καθορίζει την πορεία της δίκης του, που εκείνη την εποχή είναι σε εξέλιξη. Στο σπίτι του Νίκου Καλούμενου, που βρίσκεται επί της οδού Λυκούργου 39, τον ανακαλύπτει η Ασφάλεια στις 14 Νοεμβρίου 1951. Συλλαμβάνονται ο ιδιοκτήτης και η σύζυγός του, Ουρανία, όπως και ο χειριστής του ασύρματου, Νίκος Βαβούδης, ο οποίος αυτοκτονεί μέσα στην κρύπτη της οικίας. Εκείνη την περίοδο είναι σε εξέλιξη η δίκη του Νίκου Μπελογιάννη.
Στις 16 Νοεμβρίου 1951 το δικαστήριο τον καταδικάζει σε θάνατο, μαζί με άλλους συντρόφους του, σύμφωνα με το νόμο 509/1947 για τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, απόφαση που προκαλεί τη διεθνή κατακραυγή· πολιτικοί, λογοτέχνες και καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο ζητούν να μην εκτελεστούν οι θανατικές καταδίκες. Η ανακάλυψη, όμως, ασυρμάτων είναι ένα εξαιρετικό όπλο στα χέρια εκείνων που επιθυμούν την εξόντωση του Μπελογιάννη και των άλλων κομμουνιστών. Έτσι, τους σύρουν σε δεύτερη δίκη με την κατηγορία της κατασκοπείας βάσει του νόμου 375/1936.
Την 1η Μαρτίου εκδίδεται η απόφαση του στρατοδικείου που προβλέπει ποινή θανάτου για τους κατηγορούμενους: Δ.Μπάτση, Η.Αργυριάδη, Ν.Καλούμενο, Τ.Λαζαρίδη, Χ.Τουλιάτο, Μ.Μπισμπιάνο, Έ.Ιωαννίδου. Ο Μπελογιάννης καταδικάζεται δις εις θάνατον. Τα χιλιάδες τηλεγραφήματα από προσωπικότητες του αστικού κόσμου και οι διαμαρτυρίες σε όλες τις χώρες της Ευρώπης δεν μπορούν να σώσουν τη ζωή των καταδικασμένων.
Στις 30 Μαρτίου 1952, χαράματα Κυριακής, ο Ν. Μπελογιάννης, ο Δ. Μπάτσης, ο Ηλ. Αργυριάδης και ο Ν. Καλούμενος μεταφέρονται από τις φυλακές της Καλλιθέας σε έναν χώρο εκτέλεσης, που βρίσκεται πίσω από το νοσοκομείο Σωτηρία (Λερίου &Μουρουγκλού, 2006: 218).
Από την απολογία του φαίνεται ότι έχει πλήρη επίγνωση των συνεπειών που έχει η αταλάντευτη απόφασή του να είναι μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Δεν είναι μια παρόρμηση, γιατί με αυτήν του την επιλογή συνδέει την επικράτηση των ιδανικών της Ειρήνης, της Ανεξαρτησίας και της Ελευθερίας. Γνωρίζει ότι η υποχώρηση θα του εξασφάλιζε την επιβίωσή και τη διάκρισή του. Ωστόσο, έχει δώσει τις απαντήσεις του σε αυτά τα διλήμματα και γίνεται σαφές μέσα από τα λεγόμενά του ότι μια ζωή ξεκομμένη από τις αξίες που εκείνος επέλεξε να συγκροτήσουν τηνηθική του είναι μια ζωή ξένη και φορτική γι’ αυτόν.
Το κλίμα του εμφυλίου αναδεικνύεται και μέσα από την πεποίθησή του ότι η Δικαιοσύνη δεν είναι ένας ανεξάρτητος θεσμός τη δεκαετία του πενήντα, αλλά ένα όργανο εξυπηρέτησης των αστικών δυνάμεων της εποχής. Μια τέτοια αντίληψη διαλύει κάθε έννοια κοινωνικής συνοχής και ρίχνει χωρίς φειδώ νερό στον μύλο της διαίρεσης.
Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι αυτή η στοχοποίησή του, που θα οδηγήσει αναπόδραστα στην εξόντωσή του, θα σύρει τους νικητές του εμφυλίου πολέμου στη θέση του ηττημένου, καθώς ο Μπελογιάννης προβλέπει ότι οι ηττημένοι θα είναι στο μέλλον αυτοί που θα δικαιωθούν στη συνείδηση των πολιτών, καθώς εξοντώθηκαν για τις ιδέες τους και δεν κατάφεραν στο πλαίσιο μιας δημοκρατίας να ακουστεί και η δική τους φωνή. Μια φωνή που ήταν συνδεδεμένη με τους άθλους της Εθνικής Αντίστασης.
«Είμαι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και ακριβώς για την ιδιότητά μου αυτή δικάζομαι, γιατί το κόμμα μου παλεύει και χαράζει το δρόμο της Ειρήνης, της Ανεξαρτησίας και της Ελευθερίας. Στο πρόσωπό μου δικάζεται η πολιτική του ΚΚΕ».
«Εάν έκανα δήλωση αποκήρυξης θα αθωωνόμουνα κατά πάσα πιθανότητα μετά μεγάλων τιμών… Αλλά η ζωή μου συνδέεται με την ιστορία του ΚΚΕ και τη δράση του… Δεκάδες φορές μπήκε μπροστά μου το δίλημμα: να ζω προδίδοντας τις πεποιθήσεις μου, την ιδεολογία μου, είτε να πεθάνω, παραμένοντας πιστός σ’ αυτές. Πάντοτε προτίμησα το δεύτερο δρόμο και σήμερα τον ξαναδιαλέγω».
«Τα δικαστήριά σας είναι δικαστήρια σκοπιμότητας. Γι’ αυτό δε ζητώ την επιείκειά σας. Αντικρίζω την καταδικαστική σας απόφαση με περηφάνια και ηρεμία. Με το κεφάλι ψηλά θα σταθώ μπροστά στο εκτελεστικό σας απόσπασμα. Αλλά είμαι σίγουρος πως θα ‘ρθει η μέρα, που οι ίδιοι δικαστές που τώρα με δικάζουν, θα ζητήσουν χάρη απ’ τον ελληνικό λαό. Δεν έχω άλλο τίποτε να πω».
(https://left.gr/news/nikos-mpelogiannis)
Ο Μιχάλης Κύρκος υπογραμμίζει στον Πλαστήρα στις 4 Μαρτίου 1952 ότι μια καταδικαστική απόφαση για ένα σημαντικό στέλεχος του Κ.Κ.Ε. τρία χρόνια μετά την τυπική λήξη του εμφύλιου θα αναζωπυρώσει τα πάθη και θα ματαιώσει κάθε ρεαλιστική προοπτική ειρήνευσης. Παράλληλα, τον προειδοποιεί ότι ο θάνατος του Μπελογιάννη θα προκαλέσει και τη δική του πολιτική εξόντωση. Στη φαρέτρα, δηλαδή, των επιχειρημάτων του επιστρατεύει εκείνα που συνδέονται με το πολιτικό όφελος των αστικών δυνάμεων στην προσπάθειά του να αποτρέψει μια δολοφονία που θα οδηγήσει σε μια χιονοστιβάδα πολιτικών εξελίξεων, εκτίμηση που αποδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι η δημοκρατία και η ομαλότητα στη χώρα εκείνη την εποχή.
«Αγαπητέ Αρχηγέ! Μην έχεις καμμίαν αμφιβολίαν ότι αν η απόφασις του ΔιαρκούςΣτρατοδικείου εκτελεσθεί, αν χυθεί τρία χρόνια μετά την λήξιν του εμφυλίουπολέμου, καινούργιο αίμα, όχι μόνον ματαιώνεται, δι’ απροσδιόριστον χρόνον,κάθε προσπάθεια ειρηνεύσεως, όχι μόνον χάνεται κάθε ελπίδα να ιδούμε εις τοντόπον μας αληθινήν δημοκρατίαν, όπως την ονειρεύθηκες και την ονειρευθήκαμεκαι παλαίψαμε μαζί σου χρόνια πολλά διά την εγκαθίδρυσίν της, μα τερματίζεταιουσιαστικά και ο ρόλος της ΕΠΕΚ και ο ιδικός σου ρόλος. Το λαϊκόν δημοκρατικόνκίνημα, που δημιουργήθηκε με την ισχυράν σου προσωπικότητα και με την πίστιντου λαού μας προς το πρόσωπόν σου, θα δεχθεί αυτό πρώτον κατάστηθα τα βόλιατου εκτελεστικού αποσπάσματος, που θα πέσουν εναντίον των καταδικασθέντων».
(https://www.tanea.gr/2001/07/17/greece/ekklisi-kyrkoy-gia-na-swthei-o-mpelogiannis/)
Σύμφωνα και με τον Τύπο της εποχής, στις 30 Μαρτίου 1952, ο Νίκος Μπελογιάννης δεν μπορεί πια να κρατήσει το χέρι των συντρόφων του ούτε το περίφημο κόκκινο γαρύφαλλο. Το αίμα του κοκκίνισε το χώμα και σκέπασε το λουλούδι. Η Άνοιξη δεν θα χαρίσει το άρωμα των λουλουδιών της και ο πολιτικός χειμώνας συνεχίζει να είναι βαρύς.
Αν πραγματικά ποθούμε να γυρίσουμε σελίδα, οφείλουμε να μελετήσουμε και αυτές τις όψεις της ιστορίας μας, γιατί μόνο μέσα από τη γνώση μπορούμε να αποκτήσουμε τη δύναμη να μην υποκύψουμε ξανά σε τέτοιες αδυναμίες.
Ο Δήμος μας έχει τη δυνατότητα, μέσα από την πραγματοποίηση εκθέσεων αρχειακού υλικού και ημερίδων σε συνεργασία με άλλους Φορείς, Συλλογικότητες και Υπηρεσίες Ιστορίας, να αναδείξει τα γεγονότα που συνδέουν την πόλη μας με τον εμφύλιο, ώστε ο σύγχρονος ενεργός πολίτης να τα αξιολογήσει με βάση την κριτική του ικανότητα, να πάρει θέση απέναντι σε αυτά και σε κάθε περίπτωση να αντιληφθεί ότι η διαίρεση και η ρήξη στερούν στην κάθε πλευρά τη δυνατότητα του διαλόγου. Εξάλλου, η ιστορία έχει αποδείξει ότι με τη βία και τον αποκλεισμό κυριαρχείς για περιορισμένο χρονικό διάστημα στους άλλους. Αντίθετα, με τον διάλογο και την ανεκτικότητα ανοίγονται δρόμοι και ανακαλύπτονται αλήθειες που η πόλωση ξέρει να σκεπάζει καλά.
